W analizie opracowanej dla ProVeg International oceniono trzy scenariusze zmian (65%, 75% i 85% udziału środków przeznaczanych na żywność pochodzenia roślinnego w zamówieniach publicznych), wychodząc od obecnego poziomu wynoszącego średnio 57%. W najbardziej ambitnym wariancie Polska mogłaby osiągnąć nawet 635,5 mln euro oszczędności rocznie.
- Państwo polskie i samorządy mogłyby zaoszczędzić bezpośrednio 142,9 mln euro rocznie na zakupach żywności.
- Można byłoby uniknąć nawet o 26 258 przypadków otyłości wśród polskich dzieci korzystających z żywienia szkolnego.
- Roczna redukcja kosztu skutków środowiskowych dla Polski wyniosłaby 198,2 mln euro.
Polskie instytucje publiczne każdego dnia wydają miliony złotych na wyżywienie. Według danych przejście na scenariusz, w którym 85% środków przeznaczanych na żywność pochodzenia roślinnego w instytucjach publicznych stanowią dania roślinne, przyniosłoby Polsce łącznie 635,5 mln euro oszczędności rocznie, a same bezpośrednie oszczędności finansowe na zakupach żywności wyniosłyby 142,9 mln euro rocznie państwu i samorządom. To efekt niższych kosztów zakupu składników – posiłki oparte w całości na żywności pochodzenia roślinnego są średnio o około 25% tańsze na poziomie surowców niż posiłki zawierające mięso i nabiał.
mówi Marcin Tischner, Senior Strategic Manager w Fundacji ProVeg.
Wykres 1. Szacowane roczne oszczędności finansowe i społeczne (w mln EUR) w Polsce dla trzech scenariuszy zwiększenia udziału posiłków roślinnych w zamówieniach publicznych (65%, 75% i 85%) w odniesieniu do scenariusza bazowego (ok. 57%).
Polskie szkoły mogą stać się kluczowym miejscem profilaktyki zdrowotnej
To właśnie szkoły mogą okazać się miejscem, w którym stosunkowo niewielka zmiana przyniesie największe korzyści zdrowotne. Każdego dnia szkolne stołówki wydają setki tysięcy posiłków, wpływając nie tylko na bieżące odżywienie dzieci, ale także na ich przyszłe wybory żywieniowe. Poprawa jakości żywienia szkolnego może następować poprzez zwiększenie udziału produktów roślinnych bogatych w białko, błonnik i składniki odżywcze, takich jak rośliny strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa i owoce. To także kierunek spójny z dotychczasowymi działaniami na rzecz poprawy jakości żywienia dzieci i młodzieży, w tym z założeniami nowego rozporządzenia szkolnego Ministerstwa Zdrowia.
mówi Patrycja Homa, prezeska Fundacji ProVeg.
Wykres 2. Charakterystyka struktury i konsumpcji w wybranych instytucjach publicznych w Polsce. Od góry: całkowita liczba osób w poszczególnych instytucjach; roczna konsumpcja produktów odzwierzęcych wyrażona w ekwiwalentach dorosłego człowieka (APACE); procentowy udział poszczególnych instytucji w całkowitej konsumpcji instytucjonalnej.
Miliardy euro oszczędności w całej Unii Europejskiej
Zamówienia publiczne dotyczące żywności są jednym z największych, a jednocześnie najmniej wykorzystywanych narzędzi polityki zdrowotnej. To właśnie poprzez decyzje podejmowane w szkołach, szpitalach czy innych instytucjach publicznych można jednocześnie wpływać na zdrowie społeczeństwa, wydatki publiczne i realizację celów środowiskowych. Wyniki analizy pokazują, że Polska ma dziś szansę osiągnąć korzyści w każdym z tych obszarów.
mówi Joanna Kądziołka-Szylko, Policy Manager w Fundacji ProVeg.
Kluczowe rekomendacje
- Stopniowe zwiększanie udziału posiłków roślinnych w zamówieniach publicznych – szkoły, szpitale, uczelnie, jednostki wojskowe i inne instytucje publiczne powinny sukcesywnie zwiększać udział pełnowartościowych dań roślinnych w swoich jadłospisach. Takie podejście pozwala ograniczać koszty żywienia przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej jakości posiłków.
- Włączenie kryteriów zdrowotnych i środowiskowych do przetargów – cena nie powinna być jedynym kryterium oceny ofert żywieniowych. Zamówienia publiczne mogą uwzględniać również wpływ posiłków na zdrowie publiczne, emisje gazów cieplarnianych oraz realizację krajowych i unijnych celów środowiskowych.
- Inwestowanie w szkolenia i wsparcie dla personelu – skuteczne wdrażanie nowych standardów żywienia wymaga wsparcia kucharzy, dietetyków i osób odpowiedzialnych za zamówienia publiczne. Odpowiednie szkolenia pozwalają przygotowywać smaczne, akceptowane przez konsumentów i opłacalne posiłki roślinne.
- Rozpoczęcie programów pilotażowych w samorządach – przed wdrożeniem zmian na szerszą skalę warto uruchamiać pilotaże w szkołach, szpitalach i innych placówkach publicznych. Pozwala to przetestować rozwiązania, zmierzyć oszczędności oraz wypracować dobre praktyki możliwe do wykorzystania w całym kraju.
- Podejście do żywienia publicznego jako narzędzia polityki zdrowotnej i gospodarczej – zamówienia publiczne dotyczące żywności nie są wyłącznie kwestią organizacyjną. To jedno z najskuteczniejszych narzędzi wpływania na zdrowie społeczeństwa, wydatki publiczne oraz realizację celów klimatycznych.
